پروردگارم از رحمت و بركاتش نصيب اين حقير گردانيد، ولي در بحر كَرمش شرمنده شكرش گرديدم.
گالری تصاویر

نگرشی به نقش عقل الهی؛ در حیات آفرینی قلم ربوبی

 موهبت عظیم عقل چون گوهری است که از گنجینۀ لا یزال الهی پدید آمده و زیباترین آفرینش ربوبی و عزیزترین خلق شریفی است که مقام توحید و عبودیت، تنها به واسطۀ اکسیر وجود او حاصل می گردد.



مقدمه
در سایه¬سار انقلاب شکوهمند اسلامی و به برکت انفاس مسیحایی امام خمینی(س) بحمدالله «قلم» و «اندیشه» از جایگاه بلندی برخوردار گردیده و پیوسته آثار معنوی ارزشمندی در عرصه جامعه به ظهور می¬رسد و بدين‌گونه قلم؛ از يك سو چون سدّي استوار در برابر توطئه‌هاي دشمنان اسلام و معنويت ايستادگي مي‌كند و از سوي ديگر چون چشمه‌ساري زلال، تشنه¬کامان معرفت و ولایت را بهره¬مند از نورانیت و روحانیت خویش می¬سازد. و این مهم همواره مورد توجه و تأکید، رهبر حکیم و فرزانه انقلاب، حضرت آیۀ الله خامنه¬ای (مد ظله العالی) قرار گرفته است؛ چنان که فرموده¬اند: «در اين صحنه]خدمتگزاري[، سنگرداران اصلي، نويسندگان و هنرمندان هستند كه دلشان براي اسلام مي‌تپد و از حقد و كينه دستگاه‌هاي استكباري با اسلام و مسلمين باخبرند»(1)
چهار جوهره حقیقت محمدی
در سرآغاز خلقت انسان، چهار جوهره حقیقت محمدی، به عنوان حقایقی حیات¬بخش و كمال آفرين در ضمیر آدمی قرار یافت تا او را از كاستي‌ به سوي تعالي رهنمون گردند. اين چهار جوهره، عبارت¬اند از:
1. نور: به بيان رسول اکرم(ص): «اول ما خلق الله نوری(2)؛ اولین چیزی که خداوند آفرید، نور من بود».
2. روح: «اول ما خلق الله روحی(3)؛ نخستین چیزی که خداوند خلق کرد، روح من (پیامبر) بود».
3. عقل: «اول ما خلق الله العقل(4)؛ اولین چیزی که خداوند آفرید، عقل بود».
4. قلم: «ان اول ما خلق الله القلم(5)؛ همانا نخستین چیزی که خداوند پدید آورد، قلم بود».
اهمیت و جایگاه عقل الهی
در این بین، آنچه دارای اهمیت و منزلت والایی می¬باشد، حقیقت عقل است که از انوار شمس نبوی در عالم وجود پرتو افشان گردید و به بیان خود آن حضرت: «ما قسم الله للعباد شیئاً افضل من العقل(6)؛ خداوند چیزی بهتر از عقل در بین بندگان تقسیم نکرد». و اين چنين، جمیع آدمیان از نعمت چراغ عالم‌تاب عقل بهره¬مند شدند تا از رهگذر «العقل هدایه»(7) با نور هدایتگر عقل الهی بر ظلمت خواهش‌های جهل و نفس غلبه نمایند که: «ان العقل عقال من الجهل و النفس(8)؛ همانا عقل بندی است بر جهل و نفس».
بنابراین، موهبت عظیم عقل چون گوهری است که از گنجینۀ لا یزال الهی پدید آمده و زیباترین آفرینش ربوبی و عزیزترین خلق شریفی است که مقام توحید و عبودیت، تنها به واسطۀ اکسیر وجود او حاصل می¬گردد؛ چنان که رسول خدا(ص) می¬فرماید:
«همانا خداوند عقل را از نوری پنهان و پوشیده آفرید... پس پروردگار متعال [خطاب به عقل] فرمود: به عزت و جلالم قسم! خلقی نیکوتر، مطیع¬تر، بلند مرتبه¬تر، شریف¬تر و عزیزتر از تو نیافریدم. به وسیلۀ تو یگانه شمرده می¬شوم و به واسطۀ تو پرستش می¬گردم».(9)
شایان ذکر است اگر در لسان روایات اسلامی، عقل نخستین خلق خداوندی و عزیزترین و محبوب¬ترین آفرینش ربوبی معرفی شده، اما از «حب»، این سرمنشأ وجود، به عنوان اولین تجلی نامی برده نشده است، از آن روست که در واقع، عشق جوهرۀ نهانی حیات و شعلۀ پاک و لطیفی است که پرده¬نشین حرم ذات الهی بوده و به اشارت قدسی «فاحببت ان اعرف فخلقت الخلق لکی اعرف»(10) حرارت عشق و اشتیاق به شناخته شدن، خود مایۀ ظهور و بروز آفرینش گردیده است تا انوار روشنگر عقل از شعله¬های شمس محمدی جلوه¬گر شده، ثمرۀ چنان عشق سوزانی در عقل هدایتگر الهی رخ نماید و به ساحل امن نجات و بارگاه عشق رحیمی بینجامد که: «العقل یهدی و ینجی؛(11) عقل هدایت می¬کند و نجات می¬دهد».
منزلت و نقش قلم ربوبی
اما قلم که در حقیقت وسیله بیان و قدرت اظهار حقایق ظاهری و اسرار و معارف باطنی می¬باشد، ارزش و اهمیتش بدان جهت است که به صراحت قرآنی «اقرأ و ربک الاکرم الذی علم بالقلم؛(12) بخوان و پروردگار توست کریم¬تر، آن که تعلیم داد به وسیلۀ قلم»، و به هدایت آسمانی «الرحمن علم القرآن خلق الانسان علمه البیان؛(13) خداوند رحمان قرآن را یاد داد، انسان را آفرید و بیان را به او آموخت»، قلم وسيله و ابزار راز گشا در دستان عقل الهی است كه به كرامت خداي رحمان، ترسیمگر حقایق و لطایف غیب و شهود بر صحیفۀ عوالم ملک و ملکوت گشته است.
و این گونه، قلم در صورتی می¬تواند به منزلت ربوبی نایل شود و تحقق بخش وظیفه خطیر خویش در مسیر نور بخشی و هدایتگری باشد که در دست با کفایت انسان عاقلِ بهره¬مند از روحانیت رحمانی و نورانیت رحیمی قرار گیرد؛ روحانیت و نورانیتی که در سیر به سوی کمال و جمال مطلق به موجب عشق به اولیای الهی برای او حاصل می¬گردد و شایسته آن می¬شود که به تبیین علوی «العقل رسول الحق»(14) نماینده حضرت حق در سرای ظاهر و باطن عالم وجود باشد و شیفتگان معنویت و تشنگان معرفت را به سرچشمه حیات آفرین ولایت رهنمون گردد.
-پي نوشت‌ها در دفتر نشريه تجلَي موجود مي‌باشد.



  پرینت

همان‌گونه كه مستكبران وارث نعمات دنيايند، مستضعفان هم وارث نعمات آخرت مي‌باشند.

پايگاه اطلاع رساني فروغ مهتاب

ارائه دهنده آثار علمي معنوي استاد يعقوب قمري شريف آبادي