پایگاه اطلاع رسانی

عارف صاحبدل، هنرمند و نویسنده فرزانه استاد یعقوب قمری شریف آبادی

به سایت فروغ مهتاب خوش آمدید

نقش‌ آدم‌ صفي‌اللّه‌ در صيانت‌ از حوّا امة‌الله‌( توبه‌ آدم‌ صفی‌الله‌(ع‌) در پرتو اذکار رحمانی‌


 آدم‌ صفي‌الله‌(ع‌) نيز در سايه‌سار عنايات‌ هادي‌ صراط‌ مستقيم‌ ومصداق‌ تام‌ «اَوْلِيائي‌ تَحْت‌َ قَبائي‌ لا' يَعْرِفُهُم‌ْ غَيْري‌» با نجات‌ از ظلمت‌ حيرت‌ و حسرت‌، به‌خلعت‌ زيبندهء‌ توبهء‌ ربوبي‌ مزين‌ گشت‌ و به‌ جنت‌ نعيم‌ اذكار باطني‌ و بيان‌ رحماني‌ راه‌يافت‌


نسيان‌ آدم‌(ع‌) و نداشتن‌ ارادهء‌ راسخ‌ در مراقبت‌ از نهر زلال‌ وجود حوا(س‌) كه‌ (وَ لَقَدْعَهِدْنا اِلي‌' آدَم‌َ مِن‌ْ قَبْل‌ُ فَنَسِي‌َ وَ لَم‌ْ نَجِدْ لَه‌ُ عَزْماً)، به‌ اين‌ موضوع‌ بازگشت‌ مي‌نمايد كه‌ او درطليعه‌ عهد رسالت‌ صرفاً عالم‌ و آگاه‌ به‌ اسماي‌ الهي‌ بوده‌ و هنوز اسرار و معارف‌ اسمايي‌نهفته‌ در گنجينه‌ قلبش‌ تجلي‌ نكرده‌ بود؛ چه‌ اينكه‌ تجلي‌ حقايق‌ اسما و دريافت‌ معارف‌اذكار، نياز به‌ گذر زمان‌ و طي‌ مراحل‌ رشد و تعالي‌ تحت‌ تربيت‌ انسان‌ كامل‌ دارد تا آدمي‌ باسير و سلوكي‌ سرشار از صدق‌ و اخلاص‌، طي‌ سالياني‌ فرخنده‌، توام‌ با صبر و استقامت‌عاشقانه‌ در مكتب‌ ولايت‌ به‌ كمال‌ مطلق‌ نايل‌ گشته‌، موجب‌ شكوفايي‌ مهتاب‌ عقل‌رحماني‌ و مايه‌ تجلي‌ مكاشفات‌ و مشاهدات‌ روحاني‌ در مرآت‌ جهان‌نماي‌ دل‌ او گردد وحريم‌ جانش‌ از وساوس‌ نفساني‌ امان‌ يابد.
از اين‌ رو، پيامبران‌ الهي‌ در چهل‌ سالگي‌ به‌ رسالت‌ مبعوث‌ شده‌ و امر ارشاد و هدايت‌مردم‌ را بر عهده‌ گرفتند و در واقع‌، زماني‌ كه‌ رداي‌ نبوت‌ بر قامت‌ آنان‌ آراسته‌ شد و وجودطهارت‌يافتهء ‌شان‌ در حصار امن‌ ولا به‌ نور عقل‌ رحماني‌ منوّر گرديد، پس‌ از طي‌ فراز ونشيب‌ جانكاه‌ ايام‌، از غبار تعلقات‌ ملكي‌ پاك‌ شده‌، محل‌ نزول‌ وحي‌ الهي‌ و مامن‌ حقايق‌ واسرار ولايي‌ شدند.
قرآن‌ كريم‌ نيز هنگامي‌ كه‌ به‌ بيان‌ سير رشد و كمال‌ آدمي‌ مي‌پردازد، نيل‌ به‌ چهل‌سالگي‌ را موعد ظهور كمال‌ و توانايي‌ دانسته‌ و شايستگي‌ انسان‌ را در چنين‌ سنيني‌ براي‌جلوهء‌ انوار عقل‌ الهي‌ و شناخت‌ و عرفان‌ به‌ نعمات‌ آسماني‌ و شكر و سپاس‌ عارفانه‌ بركات‌و فضايل‌ روحاني‌ تبيين‌ مي‌نمايد؛ چنان‌ كه‌ وقتي‌ سالك‌ طريق‌ حقيقت‌ و رهرو صراط‌ولايت‌، در كهف‌ امن‌ و مراقبت‌ معنوي‌ انسان‌ كامل‌، طي‌ّ اربعيني‌ مبارك‌ به‌ تطهير و تزكيهء‌ابراهيمي‌ نفس‌ همت‌ مي‌گمارد، حقيقت‌ تسليم‌ خالصانه‌ و ارادت‌ و مودّت‌ عاشقانه‌اش‌ درمحضر اولياي‌ حق‌ رخ‌ مي‌گشايد و در بهشت‌ عدن‌ خضر كامل‌، از زمزم‌ رحيمي‌ (يُطَهِّرُكُم‌ْتَطْهيراً) نوشيده‌ و از زمزمهء‌ ربوبي‌ (سَلا'م‌ٌ قَوْلاً مِن‌ْ رَب‌ٍّ رَحيم‌ٍ) سرمست‌ گشته‌، مهتاب‌پر فروغ‌ عقل‌ رحماني‌ بر گسترهء‌ وجودش‌ پرتو مي‌افشاند و چشمه‌ كلمات‌ طيّب‌ و كردارصالح‌ و سرائر توحيد و تجريد بر ضمير پاكش‌ روان‌ مي‌گردد:
«آن‌گاه‌ كه‌ انسان‌ به‌ توانايي‌ و قوّت‌ رسيد و به‌ چهل‌ سالگي‌ نايل‌ شد، گفت‌: پروردگارا!در دل‌ من‌ انداز كه‌ شكر نعمت‌ تو را كه‌ بر من‌ و والدينم‌ عطا نمودي‌، بنمايم‌ و اينكه‌ عمل‌صالح‌ مورد پسند و رضايت‌ تو را به‌ جاي‌ آورم‌ و در فرزندانم‌ صلاح‌ و شايستگي‌ قرار ده‌!همانا به‌ سوي‌ تو بازگشت‌ كردم‌ و به‌ درستي‌ كه‌ من‌ از تسليم‌ شدگانم‌. ايشان‌ آنان‌اند كه‌مي‌پذيريم‌ از آنها بهترين‌ آنچه‌ عمل‌ نمودند و از بديهايشان‌ در مي‌گذريم‌؛ همانهايي‌ كه‌ درشمار اصحاب‌ بهشت‌اند».
بنابراين‌، حضرت‌ آدم‌(ع‌) بدان‌ علت‌ دچار غفلت‌ و خطيئه‌ گرديد كه‌ هنوز اربعين‌ كمال‌ولايي‌ را طي‌ نكرده‌ و به‌ بلوغ‌ آگاهي‌ و بصيرت‌ باطني‌ نرسيده‌ بود و حقيقت‌ اسماءاللّه‌ را كه‌به‌ اشارهء‌ لطيف‌ «يا مَن‌ِ اسْمُه‌ُ دَو'اءٌ وَ ذِكْرُه‌ُ شِفاءٌ» اذكار شفادهندهء‌ امراض‌ دروني‌ ونجات‌بخش‌ از هرگونه‌ غفلت‌ و ناشناختي‌ است‌، هنوز در اعماق‌ وجود خويش‌ نكاويده‌ وبدان‌ معدن‌ عظيم‌ معارف‌ واقف‌ نشده‌ بود.
هبوط‌ آدم‌(ع‌) و حوا(س‌) از بهشت‌ طهارت‌ و محروميت‌ آن‌ دو از حرم‌ قرب‌ ربوبي‌نتيجهء‌ عدم‌ استقامت‌ و پايداري‌ آدم‌(ع‌) در برابر جاذبه‌ وجود حوا(س‌) و تسليم‌ در مقابل‌خواهشهاي‌ ابليسي‌ او مي‌باشد؛ چنان‌ كه‌ به‌ تصريح‌ خاتم‌ انبيا، محمد مصطفي‌(ص‌): «اوّلين‌كسي‌ كه‌ از زنان‌ اطاعت‌ كرد، آدم‌ بود كه‌ به‌ موجب‌ آن‌، خداوند او را از بهشت‌ فرودآورد»؛ انزال‌ و هبوطي‌ كه‌ جامهء‌ غربت‌ بر قامت‌ آنان‌ پوشاند و غبار غم‌ بر آيينهء‌ قلوبشان‌نشاند و آنان‌ را به‌ محنت‌ جانكاه‌ تنهايي‌ دچار نمود و اين‌گونه‌، آدم‌(ع‌) و حوا(س‌) زبان‌ به‌فغان‌ و زاري‌ (رَبَّنا ظَلَمْنا اَنْفُسَنا) مترنم‌ ساخته‌ و به‌ اشارهء‌ قرآني‌ (طَفِقا يَخْصِفان‌ِ مِن‌ْ وَرَق‌ِالْجَنَّة‌ِ) به‌ سايه‌سار وجود خضر ايمان‌ و ولا پناهنده‌ شدند تا زشتي‌ خطايشان‌ پوشيده‌شود. بنابراين‌، به‌ دور از يكديگر در حريم‌ صفا و مروهء‌ انسان‌ كامل‌، معتكف‌ توبه‌ و انابه‌گشتند و همواره‌ جام‌ نياز از كوثر معارف‌ مستور در كوهسار وجود ولي‌ّ كامل‌ بر مي‌گرفتندتا در پرتو اذكار شفابخش‌ رحماني‌، تيرگي‌ خطا و نافرماني‌ را از ضمير خويشتن‌ بزدايند وبه‌ نور ولايت‌ و معرفت‌ زيور يابند.
آدم‌(ع‌) كه‌ پيوسته‌ سرشك‌ آه‌ و حسرت‌ جان‌سوز از ديدگان‌ خود روان‌ مي‌ساخت‌ وهمواره‌ در فراق‌ يار ديرينه‌اش‌، حوا، أمة‌الله‌(س‌)، مي‌سوخت‌ و يوسف‌وار در كنج‌ زندان‌تنهايي‌، قرين‌ محنت‌ و اندوه‌ گرديده‌ بود، تلخكام‌ از طعم‌ شجرهء نفس‌ ناسوتي‌ به‌ ياد رَوْح‌و رياحين‌ جنت‌ قدس‌ الهي‌ و وجه‌ دلرباي‌ همسر خويش‌، به‌ قدري‌ سيلاب‌ سوز و درد برزمين‌ ندامت‌ جاري‌ نمود كه‌ درياي‌ رحمت‌ خداوند رحمان‌ به‌ خروش‌ آمد و ماه‌ مراد ازمشرق‌ اميد طلوع‌ كرد و فروغ‌ رحيمي‌ (فَتاب‌َ عَلَيْه‌ِ وَ هَدي‌') شب‌ تارش‌ را روشني‌بخشيد و آدم‌(ع‌) با شناخت‌ به‌ دقايق‌ اسماءاللّه‌ و اذكار و كلمات‌ ولايي‌ كه‌ به‌ تبيين‌ روايي‌جز حقايق‌ پر فروغ‌ نامهاي‌ مبارك‌ حضرات‌ معصومين‌(ع‌) نبوده‌، به‌ بارگاه‌ توبة‌ ربوبي‌ باريافت‌: (فَتَلَقَّي‌' ا'دَم‌ُ مِن‌ْ رَبَّه‌ِ كَلِمات‌ٍ فَتاب‌َ عَلَيْه‌ِ اِنَّه‌ُ هُوَ التَّوّ'اب‌ُ الرَّحيم‌ُ)؛ «سپس‌ آدم‌ ازپروردگارش‌ كلماتي‌ دريافت‌ نمود و خداوند توبه‌ او را پذيرفت‌. همانا او توبه‌ پذير ومهربان‌ است‌».
اگر صراحت‌ روايي‌ در اين‌ قصه‌ عبرت‌ آموز و نمادين‌، در ذيل‌ آيت‌ رحماني‌ (وَاَنْزَلْنَا الْحَديدَ) بيانگر اين‌ است‌ كه‌ به‌ همراه‌ آدم‌(ع‌) از بهشت‌ طهارت‌، سه‌ وسيلهء‌ آهني‌،يعني‌پتك‌ و انبر و سندان‌ نازل‌ گشته‌، اشارهء لطيفي‌ است‌ به‌ اينكه‌ ابزار و وسايل‌ پاكسازي‌پس‌ از گداختن‌ آدم‌(ع‌) در كورهء‌ فروزان‌ عشق‌ و دلدادگي‌ و نيل‌ به‌ مقام‌ فناي‌ الهي‌، به‌ مشيت‌و ارادهء‌ ازلي‌ براي‌ او مهيا گرديده‌ بود؛ چنان‌ كه‌ داوود نبي‌(ع‌) به‌ دلالت‌ قرآني‌ (وَ اَلَنّا لَه‌ُالْحَديدَ) سيطرهء‌ بر آهن‌ و آگاهي‌ بر شيوهء‌ ساختن‌ زره‌ و جوشن‌ نفس‌ مطمئنه‌ را كه‌ حايل‌مستحكم‌ و محافظي‌ قوي‌ در برابر هرگونه‌ شرك‌ خفي‌ است‌، در پرتو معارف‌ عظيم‌ باطني‌و سرائر مكنون‌ قدسي‌ دارا بود و با عشق‌ و سوزي‌ برافروخته‌ از جذبات‌ قلب‌ سليم‌خويش‌، بر محمل‌ توحيد و تجريد قرار گرفته‌ و رازدار خزانه‌ رحماني‌ و صاحب‌ گنجينه‌نوراني‌ زبور معنا شده‌ بود؛ صحيفه‌ شريفي‌ كه‌ در روايت‌ معصومين‌(ع‌) چنين‌ تبيين‌ شده‌است‌: «زبور صد و پنجاه‌ سوره‌ دارد كه‌ در آن‌ احكام‌ حلال‌ و حرام‌ و حدود و فرايض‌نمي‌باشد؛ بلكه‌ ثناي‌ الهي‌ و موعظه‌ و نصيحت‌ و صفت‌ حضرت‌ رسول‌(ص‌) و ستايش‌ امت‌اوست‌».
و بدين‌ سان‌، آدم‌(ع‌) و حوا(س‌) معتكف‌ وادي‌ تزكيه‌ و خود سازي‌ شدند و از رهگذر«اِن‌َّ الْمُوْمِن‌َ اَعَزُّ مِن‌َ الْجَبَل‌ِ» راه‌ صبر و استقامت‌ بر سندان‌ رياضت‌ را به‌ منظور تحصيل‌ پاكي‌و طهارت‌ نفس‌ در پيش‌ گرفتند و به‌ فضل‌ امداد ربوبي‌، آدم‌(ع‌) در حريم‌ كوه‌ صفاي‌ علوي‌،و حوّا در حصار كوه‌ مروهء‌ فاطمي‌ رايت‌ توبه‌ و انابه‌ افراشته‌ و در پيشگاه‌ ولايت‌ بهره‌مند ازبشارت‌ سروش‌ آسماني‌ «حَيّاك‌َ اللّه‌ُ وَ بَيّاك‌َ» شدند و برخوردار از پذيرش‌ توبه‌الهي‌گرديده‌ و زمين‌ فطرتشان‌ به‌ باران‌ مغفرت‌ از ابر مرحمت‌ حق‌ طراوت‌ يافته‌، فضاي‌وجودشان‌ مشحون‌ از روح‌ و رياحين‌ بهشت‌ خضر ولايي‌ گشت‌. و اين‌ نبود مگر به‌ يمن‌تولّدي‌ تازه‌ و خلقتي‌ جديد و برخورداري‌ از حيات‌ قدسي‌ و نيل‌ به‌ اسرار اسماءاللّه‌ درپرتو انوار لطيف‌ رحماني‌؛ چه‌ اينكه‌ آدم‌ صفي‌الله‌(ع‌) را دو گونه‌ خلقت‌ بوده‌ است‌:
نخست‌ خلقت‌ ظاهري‌ الهي‌،كه‌ به‌ شرافت‌ «اَن‌َّ اللّه‌َ خَلَق‌َ آدَم‌َ عَلي‌ صُورَتِه‌ِ» نفخه‌ روح‌الهي‌ در كالبد آدم‌(ع‌) حيات‌ و زندگاني‌ را براي‌ او به‌ ارمغان‌ آورد و به‌ حكم‌ (عَلَّم‌َ ا'دَم‌َ الْاَسماءَكُلَّها) او را واجد علم‌ و آگاهي‌ به‌ اسماء اللّه‌ نمود تا ارض‌ وجودش‌ به‌ شعاع‌ شمس‌رسالت‌ روشني‌ يابد.
و ديگر خلقت‌ باطني‌ رحماني‌ است‌ كه‌ در سايه‌ تفضل‌ ربوبي‌ خضر كامل‌، به‌ اشارت‌«اءن‌َّ آدَم‌َ خُلِق‌َ عَلي‌' صُورَة‌ِ الَّرحْمن‌ِ» انوار روح‌ قدسي‌ تجلي‌بخش‌ حيات‌ رحماني‌ در ضميرآدم‌(ع‌) بوده‌ و به‌ دلالت‌ (اَلرَّحْمن‌ُ، عَلَّم‌َ الْقُرآن‌َ، خَلَق‌َ الاءنْسان‌َ، عَلَّمَه‌ُ الْبَيان‌َ) زلال‌ معرفت‌ به‌اذكار و زمزم‌ بيان‌ ولايي‌ را از سرچشمه‌ قلب‌ او روان‌ ساخته‌ و ضمير مطهرش‌ به‌ انوارروح‌فزاي‌ مهتاب‌ ولايت‌ زينت‌ يافت‌؛ ذكر و بياني‌ كه‌ به‌ عنوان‌ حقيقت‌ باطني‌ اسماءاللّه‌ درملكوت‌ وجود آدمي‌ نهفته‌ شده‌ و جز با تولدي‌ دوباره‌ به‌ ظهور نمي‌رسد؛ چراكه‌ «لَن‌ْ يَلِج ‌َمَلَكوت‌َ السَّموات‌ِ مَن‌ْ لَم‌ْ يُولَدْ مَرَّتَيْن‌ِ؛ كسي‌ كه‌ دوباره‌ متولد نگردد، به‌ ملكوت‌ آسمانها راه‌نمي‌يابد».
حضرت‌ ابراهيم‌ خليل‌ الرحمن‌(ع‌) اگر براي‌ شيفتگان‌ گلشن‌ توحيد و تشنگان‌ زمزم‌يقين‌ اسوه‌اي‌ حسنه‌ به‌ شمار مي‌رود و حقايق‌ ملكوت‌ِ آسمانها و زمين‌ را به‌ صراحت‌(كَذالِك‌َ نُرِي‌َ اِبْر'اهيم‌َ مَلَكُوت‌َ السَّمو'ات‌ِ وَ الاَرْض‌ِ) به‌ قوهء‌ بصيرت‌ خويش‌ رويت‌ نمود ومصحف‌ حنيفش‌ را مشحون‌ از معارف‌ بياني‌ و مملو از اذكار مكنون‌ ربّاني‌ يافت‌، بدان‌سبب‌ بود كه‌ آتش‌ دوزخ‌ دنيايي‌ و شعله‌هاي‌ سوزندهء‌ نفس‌ ملكي‌ را با كوثر عشق‌ رحيمي‌ برخود سرد نمود و در عرصه‌ امتحانات‌ متعدد الهي‌ به‌ سبب‌ تسليم‌ وجه‌ به‌ دستان‌ ربوبي‌خداوند رحمان‌ پيروزمندانه‌ از همه‌ وابستگيهاي‌ آشكار و نهان‌ وارسته‌ شده‌ و با موت‌ارادي‌ از نفس‌ ناسوتي‌ و فناي‌ بالحق‌، آراسته‌ به‌ تولدي‌ دوباره‌ و زنده‌ به‌ حيات‌ طيبه‌رحماني‌ گرديد.
چنان‌ كه‌ واقعه‌ ذبح‌ فرزندش‌، حضرت‌ اسماعيل‌(ع‌)، خود اشارهء‌ لطيفي‌ به‌ چگونگي‌موت‌ از آمال‌ و آرزهاي‌ ناسوتي‌ و فناي‌ از خواهشهاي‌ نفساني‌ حضرت‌ ابراهيم‌ خليل‌الرحمن‌(ع‌) مي‌باشد؛ چرا كه‌ يگانه‌ طريق‌ رهايي‌ از كمند اسارت‌ نفس‌ و گرداب‌ هولناك‌وسواس‌ خنّاس‌، قدم‌ نهادن‌ عاشقانه‌ بر سفينه‌ نجات‌ ولايت‌ براي‌ نيل‌ به‌ فناي‌ في‌ اللّه‌ وبقاي‌ به‌ وجه‌ اللّه‌ مي‌باشد؛ (وَلَه‌ُ الْجَو'ارِ الْمُنْشَئات‌ُ فِي‌الْبَحْرِ كَالْاَعْلام‌ِ... كُل‌ُّ مَن‌ْ عَلَيْها فان‌ٍ وَ يَبْقي'وَجْه‌ُ رَبِّك‌َ ذُوالْجَلال‌ِ وَ الْاءِكْرام‌ِ)؛ «و از آن‌ِ اوست‌ كشتيهاي‌ رونده‌ در دريا همچون‌ كوه‌ها...هر كسي‌ كه‌ بر آن‌ است‌، فاني‌است‌ و وجه‌ پروردگار صاحب‌ جلال‌ و اكرامت‌ باقي‌ است‌».
منزلت‌ فنا و مقام‌ موت‌ از آمال‌ نفساني‌ و رهيدن‌ از كثرات‌ و استيلا بر عرش‌ رحماني‌ به‌اشارهء‌ (اَلْهيكُم‌ُ التَّك'اثُرُ، حَتّي‌' زُرْتُم‌ُ الْمَقابِرَ) تنها در پرتو انوار بيدارگر صاحبدلان‌ رهيده‌ ازنفس‌ و عارفان‌ فاني‌ از خويش‌، ميسور مي‌گردد؛ مقام‌ و منزلتي‌ كه‌ تنها شايسته‌ مخلصان‌درگاه‌ ربوبي‌ است‌؛ آنان‌ كه‌ از استكبار فرعوني‌ و استثمار قاروني‌ نفس‌ امّاره‌ مبّرا بوده‌ و ازطنين‌ وسوسه‌هاي‌ شيطاني‌ در كوه‌ وجودشان‌، اثري‌ نمي‌باشد: (قال‌َ فَبِعِزَّتِك‌َ لَاُغْوِيَنَّهُم‌ْاَجْمَعين‌َ اِلاّ عِبادَك‌َ مِنْهُم‌ُ الُْمخْلَصين‌َ)؛ «[شيطان‌] گفت‌: به‌ عزتت‌ سوگند! همه‌ آنها را گمراه‌خواهم‌ كرد، به‌ جز بندگان‌ خالص‌ شدهء‌ تو را».
حضرت‌ موسي‌ كليم‌ الله‌(ع‌) نيز علم‌ به‌ اسماءاللّه‌ و دانش‌ به‌ شريعت‌ الهي‌ را به‌ ميمنت‌سير در وادي‌ ايمن‌، از پرتو شعله‌هاي‌ خدايي‌ شجرهء‌ طور تحصيل‌ نمود؛ ولي‌ چون‌ به‌معارف‌ بياني‌ و اذكار رحماني‌ دست‌ نيازيده‌ بود و فاقد شرح‌ صدر براي‌ نيل‌ به‌ علوم‌ باطني‌بود، دست‌ نياز به‌ سوي‌ ولايت‌ كه‌ گره‌گشاي‌ زبان‌ رسالت‌ است‌، گشود و در انجام‌ماموريت‌ خطير خويش‌، علاوه‌ بر طلب‌ شرح‌ صدر و برخورداري‌ از زباني‌ گويا، همراهي‌برادر صاحب‌ بيان‌ خويش‌، حضرت‌ هارون‌(ع‌) را از خداوند رحمان‌ مسئلت‌ نمود:
«پروردگارا ! سينه‌ام‌ را فراخ‌ كن‌ و كارم‌ را برايم‌ آسان‌ نما و گره‌ را از زبانم‌ بگشا كه‌ گفتارمرا بفهمند و وزيري‌ از اهلم‌، برادرم‌ هارون‌ را براي‌ من‌ قرار ده‌».
و آن‌گاه‌ كه‌ اين‌ پيامبر اولوالعزم‌ الهي‌، طالب‌ مصاحبت‌ با داناتر و عالم‌تر از خود گرديد،به‌ سوي‌ مجمع‌البحرين‌ و به‌ نزد صاحب‌ علم‌ لدني‌،؛ حضرت‌ خضر(ع‌) راهنمايي‌ شد و به‌دلالت‌ (لا' اَبْرَح‌ُ حَتّي‌' اَبْلُغ‌َ مَجْمَع‌َ الْبَحْرَيْن‌ِ اَوْ اَمْضِي‌َ حُقُباً) «دست‌ از طلب‌ بر نمي‌دارم‌ تا به‌محل‌ تلاقي‌ دو دريا برسم‌، هر چند مدت‌ طولاني‌ به‌ راه‌ خود ادامه‌ دهم‌»، پاي‌ طلب‌ درطريقت‌ كسب‌ علم‌ لدني‌ نهاد تا در سايه‌سار بهشتي‌ خضر(ع‌) سيماي‌ پرده‌نشين‌ ولايت‌ رامشاهده‌ نموده‌ و از گنجينه‌ بي‌پايان‌ اذكار باطني‌ و ذخاير معارف‌ بياني‌ حضرتش‌ بهره‌مندگردد تا در پرتو معارف‌ قدسي‌ حضرت‌ خضر(ع‌)، كتاب‌ الهي‌ تورات‌ و فرقان‌ موسوي‌همچون‌ كتاب‌ آسماني‌ قرآن‌ و فرقان‌ محمدي‌(ص‌) علاوه‌ بر محكمات‌، بهره‌مند از آيات‌متشابه‌ و بيان‌ لطيف‌ رحماني‌ گردد؛ اما چون‌ قلب‌ مشتاقش‌، اعمال‌ ولايي‌ حضرت‌خضر(ع‌) را تاب‌ ديدار نياورد و در برابر طريقت‌ ابراهيمي‌ حضرتش‌، لب‌ به‌ اعتراض‌ گشودو جام‌ صبر و استقامت‌ را از كف‌ داد و پس‌ از آنكه‌ سه‌ بار به‌ عتاب‌ (اِنَّك‌َ لَن‌ْ تَسْتَطيع‌َ مَعِي‌َصَبْراً) توبيخ‌ گرديد، به‌ درد جانكاه‌ فراق‌ از محضر خضر(ع‌) گرفتار شد كه‌ (هذ'ا فِر'اق‌ُ بَيْني‌وَ بَيْنِك‌َ)؛ جدايي‌ و فراقي‌ كه‌ تلخ‌ترين‌ حادثه‌ و دردناك‌ترين‌ واقعه‌ را براي‌ حضرت‌كليم‌الله‌(ع‌) به‌ تصوير كشيد؛ چنان‌ كه‌ وقتي‌ از سخت‌ترين‌ مراحل‌ زندگي‌اش‌ سوال‌ شد،فرمود: «من‌ سختيهاي‌ بسيار ديدم‌، ولي‌ هيچ‌ يك‌ همانند گفتار خضر(ع‌) كه‌ خبر از فراق‌ وجدايي‌ داد، بر قلب‌ من‌ اثر نكرد».
از اين‌ رو، حضرت‌ موسي‌(ع‌) به‌ محروميت‌ از جنتي‌ مبتلا گرديد كه‌ به‌ صراحت‌ قرآني‌(فَاَمّا اِن‌ْ كان‌َ مِن‌َ الْمُقَّرَبين‌َ، فَرَوْح‌ٌ وَ رَيْحان‌ٌ وَ جَنَّة‌ُ نَعيم‌ٍ) جز پيشگاه‌ قدسي‌ مقربين‌، يعني‌حريم‌ انفاس‌ حيات‌بخش‌ و بوستان‌ سرسبز وجود خضر(ع‌) نمي‌ باشد؛* چنان‌ كه‌ امام‌ صادق‌(ع‌) دربارة‌ حضرت‌ خضر(ع‌) فرمود: «... همانا آيت‌ و نشانه‌ حضرت‌ خضر(ع‌) اين‌ بود كه‌ برهيچ‌ چوب‌ خشك‌ و يا زمين‌ بايري‌ نمي‌نشست‌، مگر اينكه‌ آن‌ را سرسبز و خرم‌ مي‌نمود وبدين‌ خاطر او را خضر (سرسبزي‌ ) ناميدند».
اما پيامبر عظيم‌الشان‌ اسلام‌، حضرت‌ محمد مصطفي‌(ص‌) بر خلاف‌ حضرت‌موسي‌(ع‌)كه‌ معراجي‌ در روز و بر روي‌ زمين‌ به‌ سوي‌ مجمع‌ البحرين‌ داشت‌، معراجش‌ درشب‌ و بر فراز آسمانهاي‌ هفت‌گانه‌ و نزد سدرة‌المنتهي‌، در حريم‌ قاب‌ قوسين‌ ربوبي‌واقع‌ گرديد و به‌ صراحت‌ (أَلَم‌ْ نَشْرَح‌ْ لَك‌َ صَدْرَك‌َ) بهره‌مند از شرح‌ صدر ولايي‌ و طنين‌رحماني‌ (وَ رَفَعْنا لَك‌َ ذِكْرَك‌َ)، در عروج‌ به‌ سدرة‌المنتهاي‌ ولايت‌، آيت‌ كبراي‌ ربّش‌ راكه‌ جز حقيقت‌ وجود علي‌ اعلا(ع‌) نمي‌باشد، به‌ نظاره‌ نشست‌ كه‌: (لَقَدْ رَأَي‌' مِن‌ْ آيات‌ِ رَبِّه‌ِالْكُبْري‌')؛ «او پاره‌اي‌ از نشانه‌هاي‌ بزرگ‌ پروردگارش‌ را ]به‌ عيان‌[ ديد»؛ چنان‌ كه‌ خضرسلسله‌ انبيا، علي‌ مرتضي‌(ع‌) نيز خود فرمود: «ما لِلّه‌ِ عَزَّ وَ جَل‌َّ ا'يَة‌ٌ هِي‌َ أَكْبَرُ مِنّي‌؛ براي‌خداي‌ عزوجل‌ آيتي‌ بزرگ‌تر از من‌ نمي‌باشد».
و چون‌ حضرت‌ ختمي‌ مرتبت‌ (ص‌) در پيروي‌ از آيين‌ حنيف‌ ابراهيمي‌، طريق‌ صبر واستقامت‌ پيمود و قلب‌ مطهر خويش‌ را به‌ اشارت‌ (ما كَذَّب‌َ الْفُؤ'ادُ ما رَأَي‌') نسبت‌ به‌آنچه‌ در معراج‌ ولايي‌ مي‌ديد، مستقيم‌ يافت‌، ديدگان‌ حق‌بينش‌ به‌ وجه‌ نوراني‌ علي‌ اعلا(ع‌)كه‌ فرمود: «اَنَا وَجْه‌ُ اللّه‌ِ تَعالي‌' فِي‌ السَّمو'ات‌ِ» ، منوّر گرديد. رسول‌ اكرم‌ (ص‌) خود نيز هنگامي‌كه‌ از ايشان‌ دربارهء شب‌ معراج‌ سوال‌ شد: «خداوند با چه‌ زباني‌ با شما سخن‌ گفت‌؟»فرمود: «با زبان‌ علي‌بن‌ابي‌طالب‌» . و در فرازي‌ ديگر چنين‌ اظهار نمود كه‌:
«در معراج‌ چون‌ به‌ مقام‌ قاب‌ قوسين‌ رسيدم‌، اوّل‌ سخني‌ كه‌ حق‌ تعالي‌ به‌ من‌ گفت‌،اين‌ بود كه‌ اي‌ محمد به‌ پايين‌ نگر! من‌ نظاره‌ كردم‌، ديدم‌ همهء‌ حجابها برداشته‌ شد، علي‌ راديدم‌ كه‌ سر برداشته‌ و به‌ من‌ مي‌نگرد... چون‌ از آسمان‌ به‌ زير آمدم‌، در صدد شدم‌ كه‌ قصهء ‌معراج‌ را و آنچه‌ ديدم‌ با علي‌ بگويم‌، علي‌ بر من‌ سبقت‌ گرفته‌، از همهء‌ آنچه‌ ديده‌ و شنيده‌بودم‌، مرا خبر داد».
به‌ همين‌ ترتيب‌، آدم‌ صفي‌الله‌(ع‌) نيز در سايه‌سار عنايات‌ هادي‌ صراط‌ مستقيم‌ ومصداق‌ تام‌ «اَوْلِيائي‌ تَحْت‌َ قَبائي‌ لا' يَعْرِفُهُم‌ْ غَيْري‌» با نجات‌ از ظلمت‌ حيرت‌ و حسرت‌، به‌خلعت‌ زيبندهء‌ توبهء‌ ربوبي‌ مزين‌ گشت‌ و به‌ جنت‌ نعيم‌ اذكار باطني‌ و بيان‌ رحماني‌ راه‌يافت‌.
از اين‌ رو، سرّ كلام‌ آسماني‌ حضرت‌ روح‌ الامين‌(ع‌) خطاب‌ به‌ پيامبر اكرم‌، محمدامين‌(ص‌) نيز به‌ روشني‌ جلوه‌ مي‌نمايد كه‌ فرمود: «به‌ درستي‌ كه‌ خداوند، علي‌ را به‌ همراه‌انبيا در باطن‌ و همراه‌ تو آشكارا مبعوث‌ گردانيد». همچنان‌ كه‌ حقيقت‌ كوه‌ صفا و معنا،علي‌مرتضي‌ (ع‌) نيز شمّه‌اي‌ از عظمت‌ بيكران‌ ولايت‌ را چنين‌ اظهار مي‌كند كه‌: «اَنَا بي‌ تاب‌َاللّه‌ُ عَلي‌' آدَم‌َ في‌ خَطيئَتِه‌ِ؛ من‌ كسي‌ هستم‌ كه‌ خداوند به‌ وسيلهء‌ من‌ آدم‌ را توبه‌ داد». مظهرتام‌ جمال‌ مطلق‌ و حقيقت‌ كوه‌ مروه‌، فاطمه‌ اطهر(س‌) نيز از رهگذر (سَلا'م‌ٌ قَوْلاً مِن‌ْ رَب‌ٍّرَحيم‌ٍ) به‌ ترنم‌ مي‌آيد كه‌: «اَنَا بي‌ قَبِل‌َ اللّه‌ُ تَوْبَتَه‌ُ؛ من‌ كسي‌ هستم‌ كه‌ خداوند به‌ وسيلة‌ من‌توبة‌ آدم‌ را پذيرفت‌»؛ توبه‌ و انابه‌اي‌ كه‌ آدم‌ و حوّا را به‌ حريم‌ آسماني‌ و رواق‌ بهشت‌ ولارفعت‌ بخشيده‌ و شجرهء‌ طيبهء‌ هابيل‌ و هابيليان‌ را بر ارض‌ وجود غرس‌ نمود.


مقالات معنوی استاد

کلیپ های تصویری

گلچینی از مجموعه سخنرانی های عارف هنرمند استاد یعقوب قمری شریف آبادی